مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری روز یکشنبه، ۲۶ فروردین ماه میزبان کارشناسان و مسئولان دولتی مرتبط با موضوع پسماند به خصوص در استان‌های شمالی کشور بود.

مسئله پسماند در استان های مذکور یکی از موضوعاتی است که از سال 1398 تاکنون مورد توجه ویژه­ی مرکز بررسی‌های استراتژیک بوده و به همین دلیل در دولت کنونی شاهد فراهم بودن انباشت این دانش و تجربه هستیم و نشست اخیر نیز در همین­ راستا برگزار شده است.

کارشناسان می‌گویند که به­‌رغم عزم دولت­های گذشته، همچنان سیاست­ها و برنامه­‌های انجام شده نتوانسته اثربخشی مناسبی را در حل بحران کنونی داشته باشد.

دکتر مسعود احمدی، مدیر کل دفتر خدمات شهری و محیط زیست سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، در این نشست گفت: در کشور برای دفع پسماند ۷۰۰ مرکز دفن، ۴۲ واحد پردازش با ظرفیت ۱۶۵۰۰ تن در روز، و ۳۸ واحد تبدیل پسماند به کمپوست ایجاد شده اما مشکل این است که ۹۸ درصد پسماند با ارزش توسط عوامل غیر رسمی در همان مبدا تفکیک می‌شود و چیز زیادی برای تفکیک باقی نمی­ماند.

وی درباره­ پسماند استان­های ساحلی شمالی گفت: در سراوان بنا داریم تا محل دفن را به صورت بهداشتی بازسازی کنیم. هم­چنین تلاش کردیم در رودبار محل دفن جدیدی ایجاد کنیم و مساله­ی دفن‌گاه عمارت را حل کنیم.

دکتر مهدی ثامنی هم که با عنوان مدیر کل دفتر پسماند سازمان حفاظت محیط زیست در این نشست حاضر شده بود با تأکید بر اینکه زباله سوزی باید به عنوان آخرین گزینه مد نظر قرار گیرد، تاکید کرد: در موضوع مدیریت پسماند شهرداری‌ها با مشکل مواجه هستند به گونه‌ای که ۶۵ درصد پسماندها، تر و ۳۵ درصد آنها خشک است و ما می‌توانیم با تبدیل پسماندهای تر به کمپوست از آنها به عنوان کود برای زمین‌های کشاورزی استفاده کنیم.

وی معتقد است تبدیل شدن پسماندهای تر به کمپوست می‌تواند خیلی از مشکلات را در حوزه مدیریت پسماند حل کند و استاندارد ملی برای این موضوع تدوین شده است. از طرفی هم باید موضوع جمع آوری پسماند‌های خشک با ارزش در مبدا نیز اصلاح شود و در راستای اقتصاد چرخشی به این امر پرداخته شود.

نماینده سازمان حفاظت محیط زیست همچنین تاکید کرد که می‌توان پسماندهای خشک بی‌ارزش یا همان آر دی اف را به سوخت تبدیل کرده و در صنایع از آنها استفاده کنیم، به گونه‌ای که در ترکیه ۸۰ کارخانه سیمان از این نوع سوخت استفاده می‌کنند.

وی درباره­ی وضعیت مدیریت پسماند در استان­‌های شمالی گفت: سراوان گنجایش این حجم از پسماند را ندارد. تصفیه­‌خانه نیز نتوانست کار کند و شامل ماده 38 شده است. مکان مد نظر برای دفن در رودبار مورد تایید سازمان محیط‌­زیست بود اما به دلیل وجود اعتراضات مردمی بهره‌­بردای نشد. مساله‌­ی دفنگاه عمارت در اولویت است و درحال مکان­‌یابی برای انتقال آن هستیم.

همایون مدنی، یکی از کارشناسان زبده در این حوزه، با اشاره به وجود مشکلات قانونی و مدیریتی، بر  وجود مسائل و مشکلات ساختاری تأکید کرد و گفت: به عنوان نمونه، در قانون مدیریت پسماند مسئولیتی برای بخشداری‌­ها دیده شده درحالی که آن­ها اساسا ظرفیت برنامه­‌ریزی و اجرایی برای اینکار ندارند.

وی افزود: آموزش همگانی برای تفکیک از مبداء نیاز به هزینه و زمان دارد و نباید برای آن بازدهی اقتصادی فوری متصور بود. در این مسیر البته نیاز به یک طرح مدیریت استراتژیک جامع پسماند وجود دارد که متر و معیار فعالیت­ها قرار گیرد.

دکتر نادر مختارانی، از دیگر کارشناسان حاضر در این نشست تخصصی، گفت: در دولت­های مختلف سیاست­‌های مدیریت پسماند هیچ تغییری نکرده اما در دولت سیزدهم این موضوع محور توجه دولت قرار گرفت که جای امیدواری است.

 وی افزود: تفکیک از مبداء پاشنه ­­ی آشیل مدیریت پسماند است. اولین قدم برای مدیریت پسماند تفکیک آن از مبداء است و مشکل ما اجزای دردسرساز و غیرقابل فروش آن است نه قسمت قابل فروش. در فرهنگستان علوم بر روی یک طرح مدیریت پسماند کار کرده­ایم که در مراحل نهایی است و این طرح‌­ها باید به صورت ملی و جامع دیده شوند.

دکتر عسگری، عضو هیات مدیره­ی انجمن پسماند ایران، نیز گفت: مردم جلوتر از سیستم حکمرانی دارند حرکت می­کنند و این خوب نیست. ما درمورد امتداد مسئولیت تولید کننده کاری نکرده‌­ایم، روی کاهش و عدم تولید پسماند باید فکر کنیم. برای پسماند تر هیچ فکری نشده­، چرا برای این­ها برنامه­ریزی نمی شود؟.

 وی افزود: باید یک نقشه­ی راهبردی اجرایی برای حل مشکل ممانعت از هرگونه دفن در استان­های شمالی ایجاد شود تا هرگونه تصمیم­گیری سلیقه­ای جلوگیری شود. از طرفی تشکیل یک کمیته‌­ی راهبردی قدرتمند مختص مدیریت پسماندها در این استان­ها ضروری است.

دکتر رضایی که به نمایندگی از مرکز پژوهش­های مجلس طی سخنانی با ذکر این نکته که به لحاظ رویکرد سیاستی در مدیریت پسماند ضعیف هستیم، در این نشست گفت: ساختار اجرایی در سازمان شهرداری­‌ها پاسخگوی نیازهای پسماند استان­های شمالی نیست. باید ستاد ملی پسماند استان­­های شمالی تشکیل شود تا بر مبنای اختیارات رئیس­‌جمهور در این‌­زمینه اقدام شود. شرایط این استان­‌ها بحرانی است و مسئولان هنوز این مساله را نمی­شناسند.

 وی هم­چنین با اشاره به تحقیقات مرکز پژوهش­های مجلس درباره­ی پسماند گفت: مدیریت پیمانکاری و عوامل غیررسمی دولبه­‌ی قیچی هستند که مدیریت پسماند را ناممکن کرده اند. ما به دنبال این هستیم که از طریق کمیسیون اصل نود به موضوع مدیریت پسماند در دهه‌­های گذشته ورود کنیم.

در انتهای این جلسه نیز به موضوع وضعیت زباله­‌سوز نوشهر پرداخته شد و اگرچه مدیرعامل شرکت پیمانکار مدعی بود عدم پرداخت بودجه علت نارسایی عملکردی این پروژه است اما این موضوع از سوی دکتر سعدیان، معاون امور راه و ترابری مدیریت بحران شهری سازمان برنامه و بودجه، رد شد .

مدیرعامل شرکت پیمانکار گفت به دلیل عدم تحویل زباله‌­ی باارزش حرارتی بالا و مخلوط بودن زباله‌­ی تر و خشکی که تفکیک نمی­‌شود، کوره­‌های زباله‌­سوز توان گرم کردن و سوزاندن این زباله‌­ها را ندارند.

در این نشست همچنین بر ضرورت ادامه‌­ی بحث و بررسی درباره‌­ی ابعاد مختلف موضوع پسماند استان های شمالی به صورت خاص و موضوع مدیریت پسماند به صورت کلی در اندیشکده‌­های کشور به­ ویژه در مرکز بررسی­‌های استراتژیک ریاست­‌جمهوری تاکید شد.