به گزارش روابط عمومی معاونت راهبردی رئیس جمهور در این نشست که روز چهارشنبه هفتم آبان ماه ۱۴۰۴ در ساختمان مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری برگزارشد، کارشناسان و صاحب‌نظران به بحث و تبادل نظر پیرامون "نقاط کور سیاست‌گذاری اشتغال زنان در ایران" پرداختند.

اشتغال غیر رسمی؛ اشتغالی آسیب پذیر برای زنان

در ابتدای جلسه، دکتر شیرین احمدنیا، رئیس انجمن جامعه‌شناسی ایران، به موضوع حضور گسترده زنان در بازار غیررسمی اشتغال پرداخت.

وی با بیان اینکه موانع گسترده و متنوع فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و حقوقی سبب شده است که زنان فرصت‌های کمتری برای حضور در بازار رسمی اشتغال نسبت به مردان پیدا کنند گفت: برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد که از هر پنج شغل ایجاد شده برای زنان، چهار شغل در اقتصاد غیررسمی قرار می‌گیرد.به گفته وی این وضعیت حکایت از جنسیت‌زدگی در ساختار بازار کار دارد. چرا که سهم اشتغال آسیب‌پذیر (غیررسمی) در میان زنان ایرانی قابل توجه است (نرخ اشتغال آسیب‌پذیر زنان حدود ۳۶ درصد بر اساس گزارش بانک جهانی).

احمدنیا تصریح کرد: دلایل اصلی روی آوردن زنان به مشاغل غیررسمی شامل: موانع ورود به بازار کار رسمی (مانند تبعیض‌های جنسیتی)، مسئولیت‌های مراقبتی و زمانی سنگین (به دلیل تقسیم کار جنسیتی و محول شدن مراقبت از کودکان و سالمندان به زنان)، و همچنین رکود اقتصادی و عدم ایجاد شغل رسمی است.

 وی همچنین با ارائه راهکارهایی را برای بهبود این وضعیت خاطر نشان کرد: توسعه سازوکارهای انتقال تدریجی و انگیزشی به رسمیت (فرمالیزاسیون) با ایجاد بسته‌های مشوق مالیاتی، گسترش پوشش‌های اجتماعی هدفمند (بیمه سلامت پایه، بارداری و بازنشستگی)، فراهم کردن خدمات مراقبت کودک با یارانه‌های دولتی، دسترسی به آموزش‌های فنی و توانمندسازی دیجیتال و تسهیل تأمین مالی خرداز جمله این راهکار های می باشد.

وی همچنین یادآورشد: سیاست‌های توانمندسازی زنان در این بخش باید عدالت محور و مبتنی بر داده‌های دقیق باشد.

تفکیک زنان سرپرست خانوار و غیاب «شرکای استراتژیک»

دکتر مونا رحمانی در بخش دیگر این نشست با بیان خلا‌های حقوقی زنان سرپرست خانوار از منظر سازمان‌های مردم‌نهاد و تأکید بر نقش حیاتی جامعه مدنی، از نگاه کلیشه‌ای و متمرکز سیاست‌گذاران بر زنان سرپرست خانوار آسیب‌پذیر انتقاد کرد.

وی با اشاره به لزوم تفکیک زنان سرپرست خانوار به گروه‌های مختلف گفت: زنانی که دچار آسیب‌های مستقیم و غیرمستقیم اجتماعی هستند (همسر معتاد، کودک معلول) در یک دهک قرار دارند، اما زنان سرپرست خانوار مستقل (اساتید دانشگاه، تاجران یا دختران جوانی که با رمز ارزها کار می‌کنند) که تحصیلات بالا دارند، نیازها و انتظارات متفاوتی از جامعه و دولت دارند که در قوانین بالادستی دیده نشده‌اند.رحمانی یکی از نقاط کور اصلی را غیاب «غایبان بزرگ» در تدوین اسناد بالادستی و نشست‌های تخصصی دانست و تأکید کرد که شرکای اجرایی و استراتژیک (اغلب مدیران مرد) باید حضور پررنگ‌تری داشته باشند. وی تصریح کرد: ضریب اشتغال مؤثر زنان ایرانی (طبق گزارش UNDP) تنها ۳۴ درصد است، که پایین‌تر از متوسط کشورهای اطراف (۳۹ درصد) است.

وی همچنین بر ضرورت مقابله با "خشونت تکنولوژیک" (T-Violence) اشاره داشت و خاطرنشان کرد: برنامه‌های معاونت‌های امور زنان برای حفظ امنیت روانی زنانی که وارد مشارکت اجتماعی و اقتصادی می‌شوند، چیست.

سیاست‌های زن محور و حذف پدران از خانواده

در انتهای این نشست دکتر زهرا اردکانی فرد با ارائه گزارش تهیه شده در معاونت راهبردی ریاست جمهوری با عنوان « سیاست های خانواده محور اشتغال زنان، بر نقش مردان به عنوان شرکای راهبردی» تاکید کرد و اظهارداشت: بررسی‌های مرکز نشان داد که سیاست‌گذاری‌های گذشته در حوزه اشتغال زنان عموماً خانواده محور نبوده، بلکه بیشتر زن محور بوده است.اردکانی یادآورشد: آمارها نشان می‌دهد که مسئله اصلی اشتغال زنان در ایران، اشتغال زنان متأهل است به‌طوری که نرخ اشتغال زنان مجرد (۸۲ درصد) نزدیک به مردان (۹۰ درصد) است، اما این نرخ برای زنان تأهل (۶۴ درصد) و زنان دارای فرزند زیر ۶ سال به (۴۸ درصد) کاهش می‌یابد. چرا که طبق آمار زنان ایرانی به طور متوسط ۵ تا ۶ ساعت در روز را صرف خدمات و کارهای خانگی (کار بی‌مزد) می‌کنند.

وی افزود: این در حالی است که برای مردان این میزان تنها بین نیم ساعت تا ۲ ساعت است؛ همچنین ۷۲ درصد از زنانی که جویای کار نیستند، وظایف خانوادگی و شخصی را دلیل اصلی عدم ورود به بازار کار عنوان کرده‌اند.

اردکانی فرد عنوان کرد: رویکرد یک‌جانبه و صرفا زن محور، هم به فضای کار آسیب می‌زند (ایجاد مزیت منفی برای استخدام زنان) و هم به فضای خانواده؛ چرا که نقش پدر در تربیت و امور خانواده عملاً حذف شده است (پدران ایرانی طبق آمار به طور میانگین کمتر از نیم ساعت در روز با فرزندان وقت می‌گذرانند).

گفتنی است پیشنهادهای سیاستی کلیدی این گزارش در دو حوزه « بازآفرینی نقش پدران در خانواده به عنوان شریک اشتغال زنان» و « مشارکت مردان کارفرما در توسعه اشتغال زنان و محیط کار دوستدار خانواده» با جزئیات ارائه شد