به گزارش خبرگزاری معاونت راهبردی، نشست خبری و گفتمانی جنبش خیابانی حفاظت از ایران به همت معاونت راهبردی رئیس‌جمهور امروز یکشنبه ۱۰ خردادماه برگزار شد. در این نشست علی عبدالله‌خانی، معاون سیاسی و بین‌الملل و قائم‌مقام معاونت راهبردی رئیس‌جمهور، راهبردهای این معاونت در جنگ رمضان را تشریح کرد.

آنچه در خیابان رخ داد، یک جنبش اجتماعی و ملی بزرگ بود

عبدالله‌خانی ابتدای این نشست گفت: در بررسی تحولات اخیر، سه محور اصلی مورد توجه قرار گرفته است؛ نخست ماهیت‌شناسی این پدیده، دوم شناخت ویژگی‌های آن و سوم دغدغه‌هایی که در نشست‌های مختلف درباره آن مطرح شده است. وی افزود: بخش سوم تا حدود زیادی به نکاتی نزدیک است که حاضران در نشست‌ها مطرح کرده‌اند، اما دو بخش نخست به پدیده‌شناسی و ویژگی‌شناسی این رخداد اختصاص دارد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: در بحث پدیده‌شناسی، نخستین و مهم‌ترین برداشتی که می‌توان داشت این است که آنچه طی ۹۰ شب در خیابان‌ها رخ داده، براساس شاخص‌ها و معیارهای متعدد، حقیقتاً یک جنبش اجتماعی و ملی بزرگ بوده است. وی افزود: این حرکت را می‌توان یک جنبش اجتماعی و ملی ضد استعماری نوین و در راستای حفاظت از جمهوری اسلامی ایران دانست.

سه شاخص، جنبش بودن این پدیده را تأیید می‌کند

عبدالله‌خانی در ادامه گفت: برای تحلیل این پدیده باید سه ویژگی اصلی جنبش‌ها مورد بررسی قرار گیرد؛ نخست گستردگی مشارکت، دوم سازماندهی مشارکت و سوم اهداف جنبش. وی ادامه داد: بررسی هر سه مؤلفه نشان می‌دهد آنچه در خیابان اتفاق افتاده، به معنای واقعی کلمه یک جنبش بوده است.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: تأکید ما بر استفاده از واژه «جنبش ملی» نیز از همین منظر است. هرچند نسبت به این برداشت مخالفت‌ها و دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد، اما جمع‌بندی معاونت راهبردی بر اساس گفت‌وگوهای متعدد و بررسی‌های انجام‌شده این است که با یک جنبش بزرگ ملی و ضد استعماری مواجه هستیم.

بیش از ۵۶ درصد مردم دست‌کم یک بار در این جنبش مشارکت کردند

عبدالله‌خانی با بیان اینکه گستردگی مشارکت یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی این پدیده است، گفت: این موضوع را می‌توان از جنبه‌های مختلف از جمله میزان مشارکت، پراکندگی سنی، سطح تحصیلات و پراکندگی جغرافیایی مورد بررسی قرار داد.

وی افزود: بر اساس آخرین نظرسنجی انجام‌شده در روزهای ۲۴ یا ۲۵ فروردین، بیش از ۵۶ درصد مردم سراسر کشور دست‌کم یک بار در این جنبش مشارکت کرده‌اند. همچنین ۴۲.۱ درصد مردم در تمامی شب‌ها یا در بخش عمده‌ای از شب‌ها حضور داشته‌اند.

میزان مشارکت، در مقایسه با بسیاری از انقلاب‌های جهان بی‌نظیر است

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تشریح کرد: این ارقام برای یک جنبش اجتماعی بسیار قابل توجه است. برای مقایسه باید توجه داشت که در جریان انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ حدود ۱۰ درصد مردم در راهپیمایی‌ها و تظاهرات شرکت داشتند و در بسیاری از انقلاب‌های جهان نیز معمولاً حداکثر پنج درصد جمعیت مشارکت می‌کنند.

عبدالله‌خانی گفت: اگر جمعیت کشور را با در نظر گرفتن گروه‌های سنی بسیار پایین حدود ۸۰ میلیون نفر محاسبه کنیم، مشارکت ۴۲ درصدی به این معناست که نزدیک به ۴۰ میلیون نفر در این جنبش حضور داشته‌اند و حدود ۳۴ تا ۳۵ میلیون نفر نیز بارها و بارها در این برنامه‌ها شرکت کرده‌اند.

وی اظهار داشت: از منظر گستردگی مشارکت‌کنندگان می‌توان گفت با پدیده‌ای کم‌نظیر و حتی بی‌نظیر مواجه هستیم؛ به‌ویژه آنکه این حضور در شب‌های متعدد و متوالی و در شرایطی صورت گرفته که مخاطرات امنیتی نیز وجود داشته است.

حضور مردم در شرایط خطرناک، اهمیت این مشارکت را دوچندان می‌کند

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: در طول این تجمعات خیابانی، در برخی موارد حتی بمباران‌های دشمن نیز همزمان رخ داده و در مواردی شاهد شهادت افراد بوده‌ایم. با وجود چنین شرایط دشواری، استمرار این سطح از حضور مردمی، اهمیت و ویژگی خاص این جنبش را نشان می‌دهد.

تمام گروه‌های سنی و تحصیلی در این جنبش حضور داشتند

عبدالله‌خانی در تشریح ویژگی‌های آماری تجمعات اخیر در نشست خبری امروز اظهار کرد: حضور شرکت‌کنندگان در شب‌های متوالی و شرایط خطرناک، علی‌رغم بمباران‌ها و وجود شهدا، بی‌نظیر بوده‌است. پراکندگی سنی شامل ۵۲ درصد از مجموع ۱۸ تا ۲۹ ساله‌ها ، ۵۸ درصد از مجموع ۳۰ تا ۴۹ ساله‌ها و ۶۰ درصد از مجموع ۵۰ سال به بالاها در تجمعات شرکت نموده‌اند. همچنین به لحاظ سطح تحصیلات شامل ۶۲ درصد زیر دیپلم‌ها، ۵۵ درصد از دیپلمه‌ها و ۵۲ درصد دانشگاهی‌ها در تجمعات حضور داشته‌اند. به لحاظ توزیع جغرافیایی شامل ۶۰ درصد از روستایی‌ها ، ۵۹ درصداز  شهرهای غیرمرکز استان و ۵۲ درصد از شهرهای مرکز استان در میادین شرکت کرده اند. این اعداد گویای گستردگی مشارکت در جمعیت و تنوع جغرافیایی است.

وی افزود: بنابراین نمی‌توان این حرکت را محدود به یک گروه سنی خاص دانست، بلکه دامنه حضور در تمامی رده‌های سنی گسترده بوده است.

قایم‌مقام معاونت راهبردی رئیس‌جمهور تأکید کرد: مجموعه این اعداد و ارقام نشان می‌دهد که این جنبش از نظر حجم مشارکت، تنوع جغرافیایی و ویژگی‌های جمعیتی مشارکت‌کنندگان، دارای گستردگی قابل توجهی بوده است.

سازماندهی جنبش عمدتاً مردمی و خودجوش بوده است

عبدالله‌خانی در ادامه گفت: در موضوع سازماندهی این جنبش، در ابتدا افرادی مسئولیت ساماندهی جمعیت را بر عهده داشتند و به مرور زمان این روند منسجم‌تر شد. وی افزود: گروه‌های مختلف مردمی از جمله مداحان، فعالان فرهنگی و واعظان شهرها نیز در فرآیند سازماندهی مشارکت کردند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: با این حال، حتی اکنون نیز بخش قابل توجهی از سازماندهی‌ها در میادین فرعی و نقاط کوچک شهرها به صورت خودجوش انجام می‌شود و از پیش توسط گروه‌های مشخص طراحی و هدایت نشده است.

بیش از ۷۱ درصد شرکت‌کنندگان برای دفاع همزمان از ایران و نظام آمده بودند

عبدالله‌خانی با بیان اینکه اهداف جنبش یکی از مهم‌ترین شاخص‌های شناخت ماهیت آن است، گفت: علت اینکه از این حرکت به عنوان یک جنبش تمام‌عیار ضد استعماری نوین و در راستای حفاظت از جمهوری اسلامی ایران یاد می‌کنیم، نتایج نظرسنجی‌های انجام‌شده است.

وی افزود: در نظرسنجی ۲۵ فروردین، ۷۱.۸ درصد شرکت‌کنندگان اعلام کرده‌اند که برای دفاع همزمان از ایران و نظام حاکم بر کشور در برابر دشمن متجاوز، یعنی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا، در این تجمعات حضور یافته‌اند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: هرچند درصدی از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند صرفاً برای دفاع از ایران یا صرفاً برای دفاع از نظام در این حرکت شرکت کرده‌اند، اما این ارقام در مقایسه با عدد ۷۱.۸ درصد بسیار کوچک‌تر است.

عبدالله‌خانی گفت: از این پاسخ‌ها چنین برداشت می‌شود که مشارکت صورت‌گرفته در اصل، مشارکتی برای حفاظت همزمان از ایران و جمهوری اسلامی ایران در برابر رژیم صهیونیستی و آمریکا بوده است.

برای نخستین بار مردم خود رهبری یک نهضت را برعهده گرفتند

وی اظهار داشت: اگر بخواهیم به ویژگی‌های این جنبش اشاره کنیم، نخستین و برجسته‌ترین ویژگی آن «مبعوث شدن ملت» است. در انقلاب‌ها و نهضت‌های مختلف ایران، همواره پیشوایانی وجود داشته‌اند که مردم را به حرکت درآورده‌اند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: در انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷، امام خمینی(ره)، در نهضت مشروطه شخصیت‌هایی همچون ستارخان، باقرخان و شیخ عبدالله و در نهضت ملی شدن صنعت نفت نیز آیت‌الله کاشانی و دکتر مصدق نقش هدایت‌گر داشتند.

این بار مردم رهبر جنبش ضد استعماری بودند

عبدالله‌خانی با بیان اینکه در این رخداد شرایط متفاوت بود، گفت: این بار خود مردم رهبری جنبش و نهضت را برعهده گرفتند. وی افزود: از همان روزی که رهبر این نهضت به شهادت رسید، مردم عملاً مسئولیت هدایت و پیشبرد این جنبش را در دست گرفتند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تشریح کرد: تعبیر «مبعوث شدن ملت» پیش‌تر نیز در بیانات رهبر شهید مطرح شده بود، اما واقعیت این است که برای نخستین بار با جنبشی مواجه شدیم که خود مردم رهبری یک نهضت ضد استعماری را بر عهده داشتند.

وی ادامه داد: به‌ویژه در هفته‌های نخست، زمانی که هنوز رهبری جدید تعیین نشده بود و کشور از نظر فرماندهی و مدیریت شرایط بحرانی با دشواری‌هایی مواجه بود، این مردم حاضر در خیابان بودند که به نوعی بقا و موجودیت کشور را تضمین می‌کردند. البته پس از آن به تدریج شرایط کشور به سمت ثبات بیشتر حرکت کرد.

مردم نیاز به آگاه‌سازی ندارند؛ خود رهبران این جنبش هستند

عبدالله‌خانی با اشاره به نتایج نشست‌های کارشناسی گفت: یکی از نکات مهمی که مطرح شد این بود که نباید تلاش کرد این جنبش را به نام گروه‌ها و جریان‌های مختلف مصادره کرد.

وی افزود: این جنبش نیازی به آگاه‌سازی یا توجیه شدن از سوی دیگران ندارد. کسانی که در خیابان حضور داشتند خود بزرگ‌ترین آگاهی‌دهندگان و رهبران این نهضت هستند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: همه کسانی که در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی فعالیت می‌کنند باید بیش از آنکه به دنبال هدایت این جنبش باشند، در پی فهم آن، حمایت از آن و حرکت در مسیر آن باشند؛ زیرا مردم در این عرصه نقش پیشوا را ایفا کرده‌اند.

باید نقش مردم در اداره کشور برجسته‌تر شود

عبدالله‌خانی با بیان اینکه عاملیت ملت در این مقطع تاریخی به‌روشنی خود را نشان داده است، گفت: بر همین اساس پیشنهاد شد که با استناد به اصول سوم و چهارم قانون اساسی، به‌ویژه بند هشتم اصل سوم، نقش مردم و مشارکت آنان در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بیش از گذشته تقویت شود.

وی افزود: نباید رابطه ملت و دولت صرفاً به رابطه خادم و مخدوم محدود شود؛ به این معنا که دولت اقدام کند و مردم صرفاً دریافت‌کننده خدمات باشند. بلکه مردم باید در اداره کشور نقشی برجسته و ممتاز داشته باشند.

در این جنبش، همه گرایش‌های سیاسی حضور داشتند

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: ویژگی دوم این جنبش آن است که همه آمده بودند. برخی تلاش می‌کنند روایتی خاص از این جنبش ارائه دهند و آن را در چارچوب برداشت‌های خود تفسیر کنند، اما داده‌های موجود تصویر دیگری ارائه می‌دهد.

عبدالله‌خانی گفت: نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد از هر سه طیف اصلی جامعه، یعنی حامیان وضع موجود، طرفداران اصلاح وضع موجود و خواهان تغییر وضع موجود، در این جنبش حضور داشته‌اند.

وی افزود: بر اساس این نظرسنجی، ۱۳.۷ درصد شرکت‌کنندگان خواهان حفظ وضع موجود، ۷۵.۵ درصد خواهان اصلاح وضع موجود ــ چه در سطح جزئی و چه در سطح عمیق‌تر ــ و ۵.۳ درصد نیز خواهان تغییر وضع موجود بوده‌اند.

این جنبش متعلق به همه ملت ایران است

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: معنای این آمار آن است که این جنبش به همه ملت ایران تعلق دارد، حتی به کسانی که در آن حضور نداشته‌اند؛ زیرا نمایندگان هر سه گرایش اصلی جامعه در آن حضور داشته‌اند.

عبدالله‌خانی ادامه داد: کسانی که در این تجمعات حضور یافتند، فقط نماینده خودشان نبودند، بلکه بازتاب‌دهنده دیدگاه‌های بخش‌های مختلف جامعه بودند. از همین رو می‌توان گفت این جنبش صرفاً متعلق به شرکت‌کنندگان نیست، بلکه به همه مردم ایران تعلق دارد.

وی اظهار داشت: همچنین نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد ۶۷.۳ درصد شرکت‌کنندگان در انتخابات سال ۱۴۰۳ حضور داشته‌اند و ۳۲.۷ درصد آنان نیز در آن انتخابات مشارکت نکرده بودند. این مسئله نیز بار دیگر گستردگی دامنه حضور مردم را نشان می‌دهد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: از این منظر می‌توان این حرکت را جنبش همه مردم این سرزمین دانست، نه صرفاً جنبش بخشی از جامعه؛ هرچند میزان مشارکت مستقیم در آن نیز بسیار چشمگیر و قابل توجه بوده است.

زنان هم در خیابان و هم در عرصه پشتیبانی نقش محوری داشتند

عبدالله‌خانی با اشاره به یکی دیگر از ویژگی‌های این حرکت گفت: ویژگی بعدی جنبش، زنانگی آن بود. بر اساس اطلاعات موجود، نزدیک به ۷۰ درصد شرکت‌کنندگان در تجمعات خیابانی را زنان تشکیل می‌دادند.

وی افزود: به بیان دیگر، عاملیت اصلی خیابان در اختیار زنان بوده است.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تشریح کرد: نقش زنان تنها به حضور در خیابان محدود نبود، بلکه بخش مهمی از پشتیبانی فرهنگی و لجستیکی این حرکت نیز توسط آنان انجام می‌شد.

عبدالله‌خانی گفت: زنان در شب‌ها در خیابان‌ها کنش اجتماعی داشتند و در طول روز نیز در مساجد و مراکز مختلفی که مسئولیت پشتیبانی فرهنگی و تدارکاتی این حرکت را برعهده داشتند، حضور فعال و مؤثر داشتند.

خون امام شهید در رگ‌های این جنبش جاری بود

عبدالله‌خانی با اشاره به یکی دیگر از ویژگی‌های این جنبش گفت: به اعتقاد من، خون امام شهید در رگ‌های این جنبش جریان داشت. پرسش مهم این است که این جنبش دقیقاً از چه زمانی آغاز شد؟

وی افزود: این حرکت از همان صبحی آغاز شد که خبر شهادت رهبر معظم انقلاب منتشر شد. مردمی که در شوک و حیرت به سر می‌بردند، بدون آنکه کسی آنان را فراخوانده باشد یا از آنان بخواهد اقدامی انجام دهند، به صورت خودجوش به خیابان‌ها آمدند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: خود من نیز همان روز، حدود ساعت پنج صبح، پس از پایان نماز صبح، به سمت میدان ولیعصر حرکت کردم. هرچه به سمت میدان انقلاب پیش می‌رفتم، از نقاط مختلف شهر شاهد حضور گروه‌های پراکنده و متعددی از مردم بودم که به سمت این مناطق حرکت می‌کردند.

شوک شهادت، آغازگر این نهضت بود

عبدالله‌خانی در ادامه گفت: از همان روز بود که این نهضت آغاز شد. در واقع روز شهادت رهبر انقلاب، نقطه شروع این جنبش بود و به نظر می‌رسد شوک ناشی از این شهادت، عامل شکل‌گیری آن محسوب می‌شود.

وی افزود: البته برداشت شخصی من این است که جامعه هنوز به درک روشنی از ابعاد این شهادت نرسیده و آثار آن شوک همچنان ادامه دارد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: تصور من این است که پس از برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر انقلاب و خانواده ایشان، در صورتی که برنامه‌ریزی‌های اولیه نهایی شود، شاهد جهش و شتاب بسیار بیشتری در این نهضت خواهیم بود.

تشییع رهبر انقلاب می‌تواند فصل جدیدی در جنبش ایجاد کند

عبدالله‌خانی گفت: پیش‌بینی من این است که در مراسم تشییع، حدود ۱۵ میلیون نفر از سراسر کشور در تهران حضور پیدا کنند. چنین رخدادی می‌تواند شرایط جدیدی را رقم بزند و این جنبش را وارد مرحله‌ای تازه کند.

وی اظهار داشت: از زمان شهادت امام سوم شیعیان تاکنون، سابقه نداشته است که رهبری که هم زعامت سیاسی و هم مرجعیت دینی ملت را بر عهده داشته، با چنین شرایطی به شهادت برسد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: به همین دلیل، این شهادت از جهات مختلف رخدادی متفاوت و دارای ویژگی‌های منحصر به فرد است.

نگرانی اصلی، روایت درست این نهضت برای آیندگان است

عبدالله‌خانی با اشاره به بخش سوم مباحث مطرح‌شده در نشست گفت: آنچه در این بخش بیان می‌کنم، تقریباً برداشت مستقیمی از دغدغه‌ها و دیدگاه‌های مطرح‌شده در جلسه است و کمترین میزان دخالت شخصی را در آن دارم.

وی افزود: نخستین دغدغه‌ای که مطرح شد، مسئله روایت این نهضت برای آیندگان بود. نگرانی جدی وجود دارد که این جنبش با این گستردگی، عظمت و ابعاد تاریخی، در آینده آن‌گونه که واقعاً رخ داده است ثبت و مستند نشود.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: این نگرانی فقط مربوط به دهه‌های آینده نیست، بلکه حتی در آینده نزدیک نیز وجود دارد که روایت‌های متفاوت و بعضاً نادرستی از این رخداد شکل بگیرد.

تجربه جنگ تحمیلی نشان می‌دهد خطر تحریف جدی است

عبدالله‌خانی ادامه داد: تجربه جنگ تحمیلی نیز چنین نگرانی‌ای را تقویت می‌کند. با وجود همه زیرساخت‌هایی که برای ثبت و روایت جنگ فراهم شد؛ از رسانه‌ها و کتاب‌ها گرفته تا آثار هنری و مستندات مختلف، امروز نیز روایت‌هایی درباره جنگ مطرح می‌شود که با واقعیت‌های آن دوران فاصله زیادی دارد.

وی افزود: در حالی که هنوز نسل جنگ در میان ما حضور دارد و افراد بسیاری از نزدیک شاهد آن وقایع بوده‌اند، همچنان روایت‌های جعلی متعددی تولید می‌شود و گاه مطالبی مطرح می‌شود که اساساً در آن دوران رخ نداده است.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: از همین رو در جلسه این دغدغه مطرح شد که چگونه می‌توان از هم‌اکنون زمینه‌ای فراهم کرد تا این جنبش بزرگ نیز در آینده دچار تحریف و روایت‌سازی‌های نادرست نشود.

نام‌گذاری این رخداد نیز نیازمند تأمل بیشتر است

عبدالله‌خانی گفت: یکی دیگر از مباحث مطرح‌شده، موضوع نام‌گذاری این رخداد بود. برخی از حاضران معتقد بودند عناوینی که تاکنون برای آن مطرح شده، از جمله «جنگ رمضان» یا «جنگ تحمیلی سوم»، لزوماً از قدرت تبیین‌کنندگی کافی برخوردار نیست.

وی افزود: عنوان «جنگ رمضان» به دلیل آنکه پیش‌تر در موضوعات دیگری نیز به کار رفته، ممکن است ابهام‌آفرین باشد. همچنین استفاده از عناوینی مانند «جنگ تحمیلی یک، دو یا سه» نیز در بلندمدت با پرسش‌هایی مواجه خواهد شد؛ زیرا ممکن است در آینده نیز رخدادهای مشابهی شکل بگیرد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: در همین چارچوب، این پیشنهاد مطرح شد که شاید عنوان «جنگ میهنی» بتواند نامی مناسب‌تر و دارای ظرفیت بیشتری برای تبیین ابعاد این رخداد باشد.

پایان این نهضت نیز باید متناسب با عظمت آن باشد

عبدالله‌خانی در ادامه با اشاره به برخی دغدغه‌های مطرح‌شده در نشست گفت: یکی از موضوعاتی که مورد بحث قرار گرفت، چگونگی پایان یافتن این تجمعات و این نهضت خیابانی بود.

وی افزود: این پرسش مطرح شد که این تجمعات در نهایت در چه زمانی و به چه شکلی باید به پایان برسد. هرچند برخی از دوستان معتقد بودند این موضوع دغدغه جدی و تعیین‌کننده‌ای نیست و این حرکت در زمان مناسب و به صورت طبیعی مسیر خود را پیدا خواهد کرد، اما از آنجا که چند نفر از حاضران این مسئله را مطرح کردند، مشخص بود که چنین نگرانی‌ای در میان بخشی از افراد وجود دارد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: نکته مورد تأکید این بود که وقتی با نهضتی بزرگ و دارای ابعاد گسترده مواجه هستیم، فرود و پایان آن نیز باید متناسب با همان عظمت و بزرگی باشد.

عبدالله‌خانی با بیان اینکه یکی دیگر از دغدغه‌های مطرح‌شده، توسعه دامنه حضور مردم در این جنبش بود، گفت: جمع‌بندی حاضران بر این بود که باید نسبت به گشودگی بیشتر این نهضت خیابانی اهتمام داشت.

وی افزود: همه متفق‌القول بودند که این جنبش از سطح بسیار بالایی از گشودگی برخوردار است. همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد، نمایندگانی از طیف‌های مختلف فکری، سیاسی و اجتماعی کشور در آن حضور دارند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: با این حال همچنان ظرفیت‌های گسترده‌ای برای پیوستن افراد و گروه‌های بیشتری به این حرکت وجود دارد و باید زمینه‌های لازم برای افزایش مشارکت عمومی فراهم شود.

بازگشت یک و نیم میلیون نفر به کشور، نشانه ظرفیت اجتماعی این نهضت است

عبدالله‌خانی گفت: در این زمینه نمونه‌های قابل توجهی نیز مطرح شد. از جمله اینکه در جریان جنگ، حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار نفر به کشور بازگشتند؛ در حالی که معمولاً در شرایط جنگی انتظار می‌رود روند مهاجرت افزایش پیدا کند و افراد از مناطق درگیر خارج شوند.

وی افزود: در این مقطع اما روندی معکوس شکل گرفت و شمار قابل توجهی از ایرانیان به کشور بازگشتند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور ادامه داد: حتی به ماجرای مرز ترکیه نیز اشاره شد؛ جایی که برخی رسانه‌ها انتظار داشتند موج خروج مردم از کشور شکل بگیرد و بر اساس آن روایت‌سازی کنند، اما در عمل چنین اتفاقی رخ نداد و واقعیت‌های میدانی مسیر دیگری را نشان داد.

عبدالله‌خانی اظهار داشت: از دیگر مصادیق ظرفیت اجتماعی این جنبش، حضور داوطلبانه مردم در عرصه‌های مختلف بود.

وی افزود: به عنوان نمونه، حدود دو هزار نفر به صورت داوطلبانه در بهشت زهرا(س) برای انجام امور مرتبط با غسل و تدفین اعلام آمادگی کردند. همچنین حدود ۳۰ میلیون نفر در پویش‌های مختلف ثبت‌نام کرده بودند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: این نمونه‌ها نشان می‌دهد ظرفیت گسترش و تعمیق این نهضت بسیار فراتر از آن چیزی است که تاکنون مشاهده شده است.

پوشش رسانه‌ای، همه ابعاد جنبش را منعکس نکرد

عبدالله‌خانی با اشاره به یکی دیگر از مباحث مطرح‌شده در نشست گفت: موضوع پوشش رسانه‌ای این جنبش نیز از جمله دغدغه‌های جدی حاضران بود.

وی افزود: جمع‌بندی بسیاری از افراد این بود که پوشش رسانه‌ای انجام‌شده، پوششی کامل و متناسب با ابعاد این حرکت نبوده و در برخی موارد نیز رویکردی گزینشی داشته است.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: طبیعی است که رسانه‌ها به دلیل حجم جمعیت، تمرکز بیشتری بر میادین اصلی داشته باشند، اما این نگرانی وجود داشت که بسیاری از میادین فرعی و محلی که جلوه‌های مهمی از مشارکت خودجوش مردمی در آنها شکل گرفته بود، کمتر دیده شدند.

عبدالله‌خانی گفت: یکی دیگر از نکات مورد تأکید این بود که تنوع اجتماعی، فرهنگی و سبک‌های مختلف زندگی حاضر در این جنبش به اندازه کافی بازتاب نیافته است.

وی افزود: در برخی روایت‌های رسانه‌ای، توجه بیش از حد به موضوعاتی نظیر تعداد زنان کم‌حجاب یا بی‌حجاب حاضر در تجمعات معطوف شد؛ در حالی که واقعیت این جنبش بسیار گسترده‌تر و متنوع‌تر از این موارد بود.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تشریح کرد: نمونه‌های متعددی از این تنوع اجتماعی وجود داشت؛ از جمله افرادی که با وجود تفاوت دیدگاه‌ها در محیط خانواده، به صورت مستقل در این تجمعات شرکت می‌کردند و یا گروه‌های مختلفی که با سبک‌های متنوع زندگی در کنار یکدیگر حضور داشتند.

وی ادامه داد: به اعتقاد حاضران در نشست، این رنگارنگی اجتماعی، فرهنگی و رفتاری به اندازه کافی در روایت‌های رسانه‌ای منعکس نشده و نیازمند توجه بیشتری است.

دست خدا در این نهضت کمتر مورد توجه قرار گرفت

عبدالله‌خانی گفت: آخرین موضوعی که مطرح شد، مسئله‌ای متفاوت از سایر مباحث بود و آن توجه به نقش الهی در شکل‌گیری این نهضت بود.

وی افزود: برخی از حاضران معتقد بودند آنچه کمتر مورد توجه قرار گرفته، نقش و اراده الهی در این رخداد است؛ در حالی که از نگاه آنان، دست خداوند مهم‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین نقش را در شکل‌گیری این حرکت داشته است.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: اینکه مردم در چنین شرایطی، با وجود انواع تهدیدها و مخاطرات، در صحنه حضور پیدا کردند و این سطح از مشارکت و ایستادگی شکل گرفت، از نگاه این افراد صرفاً با محاسبات عادی قابل تبیین نیست.

عبدالله‌خانی گفت: از همین رو تأکید شد که در روایت این نهضت، این بعد معنوی و الهی نیز مورد توجه قرار گیرد و به عنوان یکی از عناصر مؤثر در شکل‌گیری و استمرار آن مدنظر باشد.

روشنفکری نتوانست رسالت خود را در فهم این پدیده ایفا کند

عبدالله‌خانی در ادامه با اشاره به یکی دیگر از مباحث مطرح‌شده در نشست گفت: از نگاه برخی حاضران، جریان روشنفکری در ایران نتوانسته است رسالت خود را در قبال این پدیده به‌درستی ایفا کند.

وی افزود: آنچه در خیابان رخ داد، بسیاری از پیش‌بینی‌های رایج در بخشی از فضای روشنفکری را به‌طور کامل معکوس کرد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: یکی از روایت‌های غالب این بود که در صورت وقوع جنگ، مردم به خیابان‌ها خواهند آمد، اما نه برای حمایت، بلکه در قامت معترض ظاهر خواهند شد.

پیش‌بینی فروپاشی اجتماعی و سیاسی محقق نشد

عبدالله‌خانی گفت: روایت دوم نیز این بود که در صورت وقوع جنگ، نظام سیاسی از درون دچار فروپاشی خواهد شد. اما هر دو پیش‌بینی در عمل نتیجه‌ای معکوس پیدا کرد.

وی افزود: مردم به خیابان‌ها آمدند، اما نه در اعتراض به کشور یا نظام، بلکه برای حمایت از کشور و نظام سیاسی. همچنین نظام نه تنها دچار فروپاشی نشد، بلکه با وجود همه تلاش‌هایی که برای ایجاد شکاف و بحران صورت گرفت، انسجام خود را حفظ کرد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: در این مقطع نه تنها شاهد موج جدایی از ساختار سیاسی نبودیم، بلکه نمونه‌های فراوانی از ایستادگی، مقاومت و حتی شهادت در مسیر دفاع از کشور و نظام مشاهده شد.

حتی تلاش برای نمایش ریزش سیاسی نیز ناکام ماند

عبدالله‌خانی ادامه داد: به اعتقاد برخی از حاضران، تلاش‌های مختلفی صورت گرفت تا این‌گونه القا شود که جنگ موجب ریزش سیاسی و اجتماعی شده است، اما این تلاش‌ها نیز نتیجه مطلوب طراحان آن را در پی نداشت.

وی افزود: حتی در مواردی تلاش شد برخی افراد یا چهره‌ها به عنوان نماد جدایی از کشور یا نظام معرفی شوند، اما این پروژه‌ها نیز با موفقیت همراه نبود.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: جمع‌بندی بخشی از حاضران این بود که جریان روشنفکری از این منظر با یک شکست تحلیلی مواجه شده است؛ چرا که برداشت‌های آن با واقعیت‌های میدانی فاصله قابل توجهی داشته است.

روایت‌های موجود با آنچه در خیابان دیده می‌شد تفاوت داشت

عبدالله‌خانی گفت: به باور برخی از شرکت‌کنندگان در نشست، روایت‌هایی که اکنون از این نهضت خیابانی ارائه می‌شود نیز در مواردی با آنچه مردم در صحنه و در خیابان‌ها تجربه کرده‌اند، تفاوت دارد.

وی افزود: علت این مسئله از نگاه آنان آن است که برخی تحلیل‌ها بیش از آنکه متکی بر مشاهدات میدانی باشد، متأثر از چارچوب‌های نظری، مطالعات کتابخانه‌ای و پیش‌فرض‌های ذهنی است.

برای نخستین بار احساس دیده شدن و اثرگذاری را تجربه کردیم

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور در ادامه با اشاره به یکی دیگر از نکات مطرح‌شده در نشست گفت: تعدادی از بانوان حاضر در جلسه بر مسئله احساس دیده شدن و شنیده شدن تأکید ویژه‌ای داشتند.

عبدالله‌خانی افزود: دو نفر از بانوان حاضر در نشست به‌طور خاص بیان کردند که با وجود سابقه حضور در تجمعات و فعالیت‌های مختلف اجتماعی، برای نخستین بار در این نهضت احساس کردند که دیده می‌شوند، صدایشان شنیده می‌شود و دارای عاملیت و امکان نقش‌آفرینی واقعی هستند.

وی اظهار داشت: به گفته آنان، این تجربه از احساس مشارکت مؤثر و نقش‌آفرینی اجتماعی، یکی از ویژگی‌های مهم این جنبش بوده است.

این جنبش باید از منازعات سیاسی داخلی دور بماند

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: در این نشست، آقای ربیعی نیز بر نکته‌ای مهم تأکید داشتند و آن ضرورت تفکیک این نهضت و این میدان از رقابت‌ها و منازعات سیاسی داخلی بود.

عبدالله‌خانی گفت: تأکید ایشان بر این بود که گروه‌ها و جریان‌های سیاسی نباید در پی بهره‌برداری سیاسی از این جنبش باشند.

وی افزود: این حرکت، یک جنبش ملی است که به همه ملت ایران تعلق دارد و به همین دلیل باید از آلودگی‌ها و رقابت‌های سیاسی داخلی دور نگه داشته شود.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور در پایان تصریح کرد: حفظ ماهیت ملی و فراگیر این جنبش، مستلزم آن است که همه جریان‌ها از نگاه‌های جناحی و سیاسی نسبت به آن پرهیز کنند و آن را سرمایه‌ای متعلق به کل ملت ایران بدانند.

بحث دولت جنگی در حد یک ایده کارشناسی مطرح شده است

عبدالله‌خانی در ادامه گفت: موضوعی که در جلسات و نشست‌های برگزارشده در این ماه مطرح شد و بازتاب‌هایی نیز در رسانه‌ها پیدا کرد، نیازمند توضیح و تکمیل بیشتری است.

وی افزود: پس از مشاهده انعکاس‌های رسانه‌ای این بحث، به این جمع‌بندی رسیدم که برخی ابعاد آن یا کمتر مورد توجه قرار گرفته و یا به درستی فهم نشده است؛ از این رو لازم می‌دانم توضیحاتی ارائه شود تا ایده مطرح‌شده دقیق‌تر منتقل شود.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور عنوان کرد: پیش از هر چیز باید تأکید کنم که آنچه مطرح شده، صرفاً یک ایده است. این ایده در اختیار جامعه فرهیختگان، سیاستمداران و افکار عمومی قرار گرفته تا درباره آن گفت‌وگو، نقد و بررسی صورت گیرد.

عبدالله‌خانی با بیان اینکه نباید میان طرح یک ایده و سیاست رسمی دولت خلط شود، گفت: اگر این ایده مورد اقبال و حمایت قرار گیرد، ممکن است در آینده به یک پیشنهاد کارشناسی تبدیل شود و سپس در اختیار دولت قرار بگیرد تا مسیر بررسی‌های تخصصی خود را طی کند.

وی افزود: پس از آن نیز تنها در صورتی که همه ابعاد کارشناسی آن مورد تأیید قرار گیرد، امکان ورود به مرحله اجرا وجود خواهد داشت.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تصریح کرد: بنابراین آنچه اکنون مطرح می‌شود، نه سیاست دولت است و نه تصمیم قطعی. این موضوع صرفاً در حد یک ایده کارشناسی قرار دارد و طبیعی است که موافقان و مخالفان خود را نیز داشته باشد.

وی ادامه داد: حتی مخالفت با این ایده نیز می‌تواند مبتنی بر دغدغه‌های جدی و کارشناسی باشد و از نظر من چنین نقدهایی کاملاً ارزشمند و ضروری است.

عبدالله‌خانی گفت: نقطه آغاز این بحث، مسئله بقا در نظام دولت ـ ملت‌های امروز است. همه کشورها در نظام کنونی بین‌المللی با دغدغه‌ای بنیادین به نام بقا مواجه هستند.

وی افزود: در حوزه امنیت ملی، هیچ موضوعی برای یک کشور حیاتی‌تر از تضمین بقا نیست. تا زمانی که بقای یک کشور تضمین نشود، نمی‌توان هیچ بنای دیگری بر روی آن بنا کرد.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور تشریح کرد: توسعه، پیشرفت و پرداختن به سایر موضوعات زمانی معنا پیدا می‌کند که حداقلی از بقا و امنیت ملی وجود داشته باشد. به همین دلیل، بقا فونداسیون و زیربنای هر دولت ـ ملت محسوب می‌شود.

امروز هیچ موضوعی مهم‌تر از بقای ملی نیست

عبدالله‌خانی اظهار داشت: جمع‌بندی ما این است که کشور در شرایطی قرار دارد که هیچ موضوعی به اندازه بقای ملی اهمیت ندارد.

وی افزود: در این چارچوب، هشت حوزه اصلی به عنوان مؤلفه‌های بقای ملی تعریف شده‌اند و معتقدیم اگر اصل بقای ملی را بپذیریم، باید اولویت‌ها، امکانات، منابع و ظرفیت‌های کشور نیز حول همین مؤلفه‌ها سازمان‌دهی شوند.

قائم‌مقام معاون راهبردی رئیس‌جمهور گفت: نخستین مؤلفه بقای ملی، تمامیت ارضی کشور است.

وی افزود: مهم‌ترین تهدید در این حوزه، اشغال خاک کشور توسط دشمن است. از این رو باید همه ظرفیت‌ها در جهت جلوگیری از تعرض به خاک کشور و حفظ تمامیت ارضی به کار گرفته شود.

حفظ وحدت سرزمینی یک اولویت راهبردی است

عبدالله‌خانی ادامه داد: دومین مؤلفه، وحدت سرزمینی کشور است. در این حوزه باید مراقبت شود که گرایش‌های جدایی‌طلبانه به مطالبه‌ای اجتماعی یا هویتی تبدیل نشوند.

وی افزود: همچنین باید از شکل‌گیری طمع و تهدید نسبت به وحدت سرزمینی کشور از سوی دشمنان یا حتی برخی بازیگران منطقه‌ای جلوگیری شود و در برابر چنین تهدیدهایی ظرفیت‌های پایداری ملی تقویت گردد.