با توجه به وضعیت جامعه ایران و مسائلی که در سطح کلان وجود دارد از جمله رشد پایین اقتصادی، شوک تحریم‌ها، شوک بحران‌هایی مانند کرونا، تورم، شوک بالارفتن نرخ ارز، از دست رفتن مشاغلی که معمولاً طبقات پایین درآمدی در آنها مشغول به کار هستند. سیاستگذاری در حوزه رفع فقر ناشی از عوامل سطح کلان فرایندی طولانی مدت بوده و مستلزم پژوهش‌های کاربردی و تطبیقی بسیار می‌باشد.

اما با توجه به شرایط کنونی ایران و در کوتاه مدت تمرکز سیاست‌های فقرزدایی بر رفع فقر مطلق و فقر تغذیه‌ای می‌تواند باشد و در این راستا گروه هدف دهک‌های بسیار پایین درآمدی هستند که دسترسی به اطلاعات آنها دشوار است زیرا که به دلیل بی‌پناهی و بی‌خانمانی آمارهای مربوط به آنها خیلی در دسترس نیستند. در راستای دسترسی به اطلاعات و معرفی این افراد نظر کارشناسان بر استفاده از پتانسیل‌های محله‌ای جهت شناسایی و معرفی افراد جهت دریافت خدمات است.

استفاده از پتانسیل‌های محلی و بخش سوم این مزیت را دارد که به مرور زمان یک پایگاه اطلاعات و داده‌های موثق و قابل استناد تشکیل می‌شود که در سیاستگذاری‌های بلند مدت مورد استفاده قرار گیرد.

 ذکر این نکته حائز اهمیت است که در راستای رفع فقرمطلق استفاده از معیار دهک‌بندی‌ها انتزاعی است و شاخص مناسبی برای شناسایی فقرا نیست در این جهت باید به نهادها محلی و بالارفتن ظرفیت دولت متکی بود.

از نکات بسیار مهم و شاید اولین مولفه‌ای که افراد را در معرض فقر و فقر مطلق قرار می‌دهد هزینه‌های مسکن است. با توجه به شواهد و وضعیت کنونی کشور و وضعیت مسکن، سهم قابل توجهی از هزینه‌های افراد به مسکن اختصاص داده می‌شود که این امر منجر به فقر غذایی و افتادن در دام فقر مطلق می‌شود. بنابراین  لزوم توجه به سیاستگذاری‌های مسکن و کنترل بازار در این حوزه ضروری به نظر می‌رسد.

یکی از نکات بسیار مهم در مورد دهک‌های پایین درآمدی که آنها را در معرض فقر مطلق قرار می‌دهد هزینه‌های ناشی از درمان و سلامت است که در کمتر گزارشی مورد توجه قرار گرفته است. در حوزه سیاستگذاری‌های بهداشت و درمان بازنگری‌هایی اساسی صورت گیرد.

با توجه به اینکه بیمه سلامت همگانی تجربه‌ای تقریباٌ موفق در کاهش تقریبی هزینه‌های افراد کم درآمد داشته است لزوم گسترش چنین برنامه‌هایی امری ضروری است. از این رو با توجه به وضعیت کنونی لازم است تا با همکاری نهادهای دانشگاهی و اجرایی برآوردهایی واقعی از هزینه‌های درمانی و سلامت افراد صورت گیرد و برنامه‌های بیمه‌ای مناسب برای تحت پوشش قرار دادن افراد کم درآمد تعریف شود.

حانی زارع کارشناس مرکز بررسی‌های استراتژیک