به گزارش روابط عمومی معاونت راهبردی ریاست جمهوری نشست بررسی طرح مدیریت جامع دشت سیستان با هدف تثبیت خاک، غبار و تامین آب شرب منطقه در حضور کارشناسان و مسئولان مربوطه از کمیسیون آب، کشاورزی و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی، سازمان جهاد کشاورزی استان سیستان و بلوچستان، مدیریت منابع طبیعی و آبخیزداری استان سیستان و بلوچستان و جمعی از متخصصان دست اندر کار آن طی سه سال گذشته در مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

این طرح که یکی از اقدامات منطقه‌ای  برای برای کنترل کانونهای گرد و غبار و جلوگیری از حرکت شن¬های روان و تالاب ها دارای سکنه است بعد از جمع بندی نظرات متعارض مطروحه در نشست برای استحضار ریاست محترم جمهور ارسال خواهد شد.

طرح مدیریت جامع دشت سیستان

به گفته کارشاسان منطقه جغرافیایی سیستان که در منتهی الیه جنوب غربی حوضه آبریز هلمند افغانستان و در شمال استان سیستان و بلوچستان قرار دارد ، یکی از پهنه های بزرگ بیابانی دارای بادهای شدید توام با گرد و غبار، در دنیا محسوب می شود.

به نحوی که در سال 2014 زابل به عنوان آلوده ترین شهر جهان معرفی شد و در حال حاضر نیز روند این آلودگی ها با شدت بیشتری ادامه دارد.

مسئولان ذی ربط عقیده دارند دشت سیستان دارای اقلیم خشک و فراخشک است که بخش دشتی ریز دانه آن، تماما و یا غالبا در شهرستان های پنج گانه سیستان شامل شهرستان زهک، زابل، هیرمند، هامون و نیمروز قرار می گیرد که خود مشتمل بر 1032 روستا ( 232 روستا خالی از سکنه شده اند) و 10 شهر با جمعیتی حدود 400 هزار نفر می باشد، ضمن اینکه بیش از 150 هزار هکتار اراضی کشاورزی و تالاب های سه گانه هامون پوزک، صابوری و هیرمند با وسعتی بالغ بر 380 هزار هکتار نیز، در این اراضی فاقد آبخوان قرار می­‌گیرند.

 بنابراین با عنایت به شرایط فیزیوگرافی دشت مذکور، بارندگی حدود 50 میلیمتر، تبخیر و تعرق پتانسیل 4700-5000 میلیمتری در سال، توام با وقوع بادهای شدید و بسیار طولانی موسوم به بادهای 120 روزه که با تغییر اقلیم پیش آمده به 170 تا 180 روز در سال افزایش یافته است و از طرفی درکنار استنکاف دولت وقت افغانستان در دادن حق آبه معاهده سال 1351 بویژه پس از احداث سد کمالخان و انحراف رودخانه هیرمند به سمت گودال گود زره در خاک خویش، عملا حیات ساکنین این دیار، با چالش های عدیده اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، زیست محیطی و امنیتی خاصی مواجه شده است، که جبران آن غیر ممکن و بعضا ناشدنی است لذا روز به روز بر روند تخریب سرزمین، تولید گردوغبار و عدم پایداری منابع طبیعی و محیط زیست افزوده می شود.

به گفته متخصصان مسئولان این حوزه اعتقاد دارند این چالش‌ها پس از افتتاح سد بخش آباد بر روی رودخانه فراه واقع در شمال سیستان که مانعی از ورود آب کافی به هامون صابوری می باشد، بیشتر می گردد و به گفته کارشناسان به نظر می رسد، چاره اصلی توجه به پتانسیل ها و منابع آبی داخل خود منطقه، بالاخص حوزه های آبخیز مشرف به دشت سیستان ( حوزه های آبخیز غرب دشت سیستان که خود بخشی از حوزه هلمند افغانستان محسوب می شود که اتفاقا 15 درصد آن در ایران و سیستان قرار دارد) است که تا کنون مورد غفلت قرار گرفته و ایضا بخشی از منابع آب های سطحی و زیرزمینی این اراضی در حال خروج از مرز به سمت پاکستان و افغانستان است، که در صورت استحصال نکردن آن نهایتا رواناب هر دو مسیر مورد اشاره به شوره زار گود زره واقع در خاک افغانستان خارج می شود.

به عقیده کارشناسان مساله تامین و مدیریت منابع آبی در این منطقه جهت حفاظت خاک و کنترل محیط زیست، بیابان زدایی و کاهش انتشار گردوغبارهای بسیار شدید، کاهش روند حرکت شن های روان و افزایش شرایط زیست انسانی بسیار حائز اهمیت است  و از قرائن نیز چنین بر می آید که مسئولین ذیربط هم، برای تامین آب در حد مصارف خانگی (شرب و بهداشت) به دلیل شرایط پیچیده اقلیمی، ادافیکی و توپوگرافی و فقدان برنامه ای جامع، منسجم و مدون، در کنار عدم وجود انسجام سازمانی، کاملا مستاصل و کمافی السابق با سناریوهایی غیر قابل اطمینان از حیث فنی، مالی و اجتماعی روبرو هستند. لذا علیرغم وجود طرح ها و پروژه های بزرگ مقیاس، به جهت عدم تامین منابع مالی، مشکلات زیست محیطی، زمان بر بودن پروژ هایی چون طرح های انتقال و شیرین سازی آب از دریای عمان، و یا بهره گیری از چاه های ژرف که به نقل از مراجع ذیصلاح این اقدامات انجام شده و ادامه دارد، عملا در زمره پروژه های تحقیقاتی بوده و یا حتی انتقال آب از حوزه های آبخیز با تردیدهای بسیار جدی مواجه است. صد البته برای مردمی که در خصوص این پروژه ها، همانند سایر طرح های ادوار گذشته، توجیه و اقناع نشده اند، شروع و ادامه آنها، محتملا بسیار چالش برانگیز خواهد بود و بعضا ممکن است تبعات آن، متولیان امر را نیز گریبان گیر کند.  

گفتنی است طرح مدیریت جامع دشت سیستان با هدف تثبیت خاک، غبار و تامین آب شرب منطقه با حضور متخصصان مربوطه از کمیسیون آب، کشاورزی و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی، سازمان جهاد کشاورزی استان سیستان و بلوچستان، مدیریت منابع طبیعی و آبخیزداری استان سیستان و بلوچستان و جمعی از متخصصان دست اندر کار طرح طی سه سال گذشته در مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری برگزار و به نقد گذاشته شد.

این طرح که یکی از اقدامات منطقه­ای برای برای کنترل کانونهای گرد و غبار و جلوگیری از حرکت شن­های روان و تالاب ها دارای سکنه است بعد از جمع بندی نظرات متعارض مطروحه در نشست برای استحضار ریاست محترم جمهور ارسال خواهد شد.