به گزارش روابط عمومی معاونت راهبردی رئیس جمهور  چکیده گزارش آرا و نظرات صاحب‌نظران، پژوهشگران و کنشگران حاضر در رویداد عدالت و کیفیت آموزشی به این شرح منتشر شد:

 

۱. چالش‌ها و مسائل کلیدی و بحران‌های مورد توافق

 

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که پرداخت راهبردی مسئله عدالت در کیفیت بر چهار رکن حکمرانی، سرمایه انسانی، محتوا و تجربه یادگیری در کلاس درس استوار است:

 

به رغم پوشش تحصیلی بالای آموزش در ایران که نزدیک به استاندارد است  حدود ۴۱٪ از دانش‌آموزان در پایان کلاس چهارم دبستان دچار «فقر یادگیری» هستند و توانایی درک مطلب ساده را ندارند. همچنین ۴۰٪ از نمره ریاضی و علوم دانش‌آموزان نه به تلاش آن‌ها، بلکه به وضعیت اقتصادی-اجتماعی والدین بستگی دارد که نشان‌دهنده نابرابری شدید فرصت‌ها در یادگیری است.

 

حکمرانی ناکارآمد: بی‌ثباتی مدیریتی (میانگین عمر ۱.۷ تا ۲ سال برای وزرا) امکان برنامه‌ریزی بلندمدت را سلب کرده است. همچنین «سیاست‌زدگی» در انتصابات تا سطح مدارس، کارآمدی نظام را از بین برده است.

 

منابع محدود و سیاستگذاری‌های ناکارآمد: سهم آموزش عمومی  از تولید ناخالص داخلی کمتر از 3 درصد است که حتی از کشورهای با درآمد پایین کمتر است. سهم آموزش و پرورش از بودجۀ عمومی نیز به طور میانگین کمتر از 10 درصد است و با نرمال جهانی 15 درصدی فاصله دارد. از سوی دیگر بنابر گزارش وزیر محترم تنها برنامه ریزی برای 4 درصد از منابع آموزش و پرورش در ید اختیار ستاد است که مبلغی بسیار ناچیز برای افزایش کیفیت سخت افزاری و نرم‌افزاری مدرسه است.  در همین بستر تنگ، هرچند بودجه‌ریزی حساس به نابرابری انجام می‌شود لیکن برنامه‌های اقدام کارآمد و پایدار در این زمینه وجود ندارد.

 

سرمایه انسانی سرکوب شده: ورود نیرو از مسیرهای غیر استاندارد (سرباز معلم و خرید خدمات) کیفیت آموزشی را به‌ویژه در مناطق محروم کاهش داده است. معلمان جدید به دلیل نبود سیستم حمایتی در سال‌های اول (Induction) دچار فرسودگی زودرس می‌شوند. همچنین نظام فرآیند پایدار با منابع مشخص برای توسعۀ حرفه‌ای معلمان وجود ندارد.

 

محتوای نخبه‌گرا: برنامه درسی فعلی برای اقلیت نخبگان و کنکور طراحی شده و با نیازهای مهارتی طبقه متوسط و پایین جامعه بی ارتباط است. به خصوص در دورۀ متوسطه ما با کارآمدی پایین آموزش‌ها مواجهیم به طوری‌که در آیندۀ نزدیک به دلیل پافشاری بر سیستم سنتی و عدم پاسخگویی به مهارت‌های عمومی و شغلی مورد نیاز جامعه، دورۀ دبیرستان معنای خود را در نظام حکمرانی کشور از دست دهد.

 

عدم توجه به جزئیات کیفیت‌بخش به زیست مدرسه‌ای: نیازهای اولیه مدارس ما نیازمند بررسی و برآورد است. مشکل سرویس‌های بهداشتی، میز و نیمکت‌‌های غیر استاندارد و تبعیض در کلاس درس بین دانش‌آموزان موضوعاتی به ظاهر جزئی هستند که تأثیر عمیق بر کیفیت زیستن دانش‌آموزان در مدرسه دارند.

 

۲. راهکارهای راهبردی و اقدامات مورد توافق

 

برای گذار از این وضعیت، اقدامات زیر بر اساس اجماع متخصصان پیشنهاد شده است:

اصلاح نظام تخصیص منابع:  فزایش سهم بودجه آموزش و پرورش از بودجۀ عمومی در یک بازه مشخص مبتنی بر تعریف برنامه های دقیق و عملیاتی و پایدار و قابل سنجش تاثیر ضرورتی غیر قابل کتمان است و این امر نیازمند همراهی مستقیم رئیس جمهور و سازمان برنامه و بودجه کشور و ارائۀ برنامه‌های دقیق و هوشمندانه توسط وزارت آموزش و پرورش است. همچنین استقرار نظام بودجه‌ریزی «مبتنی بر محرومیت‌های منطقه‌ای» و پهنه‌بندی فقر کمک خواهد کرد. منابع به صورت وزنی و هوشمند به سمت مناطق نیازمند هدایت شوند. همچنین هر استان باید با توجه به ریشه‌های موجد نابرابری، برنامه‌ریزی داشته باشد.

 

توسعۀ برنامۀ توانمندسازی حین خدمت معلمان: توقف فوری مسیرهای غیراستاندارد جذب و استقرار نظام ملی حمایتی برای معلمان به خصوص نومعلمان شامل منتورینگ و کاهش بار تدریس در دو سال اول، همچنین ایجاد مسیر شغلی تشویقی (مسکن و حقوق بیشتر) برای معلمان (با اولویت مناطق محروم) الزامی است.

 

نوسازی محتوا و ساختار: گذار از محوریت شاخه‌های نظری به سوی ایجاد سیستم فراگیر برای همۀ مهارت‌ها و توسعه آموزش‌های فنی‌حرفه‌ای و مهارتی متناسب با نیازهای جامعه و بازار کار منطقه‌ای. در این زمینه نظام آموزش متوسطۀ کشور قطعا نیاز به تغییر نگرش و ساختار در 5 سال آینده دارد.

 

عدالت در زمینۀ خانوادگی و منطقه‌ای: رسمی و اجباری کردن دوره پیش‌دبستانی، به‌ویژه در مناطق دوزبانه، برای جلوگیری از ریزش شدید دانش‌آموزان در پایه اول و افت تحصیلی در آینده بسیار حیاتی است. همچنین وزارت رفاه و آموزش و پرورش با همکاری یکدیگر باید برنامه‌های مداومی برای رسیدگی به فقر کودکان در مناطق محروم و با تمرکز بر 4 دهک اول پیاده کنند.

 

حکمرانی داده‌محور: داده‌های بسیار زیادی در آموزش و پرورش و سایر دستگاه‌های کشور تولید می‌شود که آموزش و پرورش باید با استفاده از آن‌ها برنامه‌ها و مداخله‌های عدالت محور را در سطوح مختلف دقیق و کارآمد نماید.

 

 مشارکت فراگیر مردم و نخبگان در تصمیمات: مشارکت مردم در آموزش عمومی باید از کمک‌های مالی فاصله بگیرد چرا که این خود موجد نابرابری است. در عوض با تعریف نقش مشخص برای انجمن‌های اولیا و مربیان و توانمندسازی محلی آن‌ها می‌توان مشارکت واقعی زمینه سازی نمود. همچنین انتشار شفاف داده‌های آموزشی برای پایش توسط پژوهشگران و جامعه مدنی به مشارکت نخبگان در تصمیم‌سازی ها معنا خواهد داد.

 

ایده‌های فوری، خرد و اثرگذار: علاوه بر این برخی ایده‌های دقیق و تأثیرگذار در این نشست رویداد ارائه شد که می‌تواند الهام بخش برای سیاستگذاران کشور و آموزش و پرورش باشد.

 

-  اعطای بخشی از منابع آزاد شده در طرح اصلاح قیمت حامل‌های انرژی به فقر زمینه‌ای کودک (تأمین غذایی و پیش دبستانی) و بخشی از مالیات بر ارزش افزوده به برنامه توسعه حرفه ای معلمان یا سایر نیازهای اساسی آموزش و پرورش.

 

- توسعه کتابخانه‌ مدارس و طرح‌های ترویج خواندن کتاب با کیفیت با مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در این حوزه

- فاصله گرفتن از تغییر دائم محتوای آموزشی و کتاب‌های درسی و تمرکز بر آموزش‌های حین خدمت معلمان

 

3. نام و سوابق نخبگان حاضر در نشست‌های رویداد

نشست اول

معرفی	ارائه دهنده	ترتیب
رئیس سازمان اجتماعی کشور – وزیر اسبق آموزش و پرورش	دکتر سید محمد بطحایی	1
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی - وزیر اسبق اقتصاد	دکتر داود دانش جعفری	2
عضو هیات ‌علمی دانشگاه فرهنگیان تهران	دکتر اسدالله مرادی	3
مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران	دکتر محمدرضا واعظ مهدوی	4
مدیر اسبق مرکز مدیریت و برنامه‌ریزی منابع انسانی آ و پ	آقای اسفندیار چهاربند	5
پژوهشگر عدالت - عضو هیات علمی دانشگاه تهران	دکتر عطیه وحیدمنش	6
فعال و کنشگر حوزه عدالت آموزشی	آقای حیدر زندیه	7
رئیس مرکز ملی مطالعات بین المللی تیمز و پرلز	دکتر مسعود کبیری	8
پژوهشگر و صاحب نظر آموزش و پرورش	دکتر حجت الله بنیادی	9
مدیر موسسه مطالعات راهبردی تعلیم و تربیت برهان	دکتر محمد آزین	10
جامعه‌شناس – پژوهشگر حوزۀ عدالت آموزشی	دکتر فاطمه مقدسی	11
پژوهشگر حوزه عدالت آموزشی	دکتر صادق تراب‌زاده	12

 

نشست دوم